بسم الله الرحمن الرحیم

الرَّحْمَنِ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ (الرحمن: 4-1)

  1. مقدمه

    • از آنجا که «زبان» از مهم‌ترین عناصر فرهنگ در میان اقوام و ملل بشمار می‌رود؛ همواره مورد توجه ویژه دانشمندان علوم انسانی بوده است. شکل‌گیری شاخه‌‌های متنوع «علم‌لغت» و «زبان‌شناسی» و گسترش روزافزون آنها نتیجه چنین توجهی است. گردآوری لغات متداول در یک زبان، شناسایی معانی آنها و در نهایت تدوین آنها در واژه‌نامه‌ها و فرهنگ‌نامه‌ها از جمله شاخه‌های علم لغت است.
    • زبان عربی گذشته از امتیازی که از منظر زبان‌شناسی دارد از آنرو که پذیرای مفاهیم متعالی وحی الهی، در آغوش الفاظ خود است اهمیتی دو‌چندان داشته و از همان آغاز عصر اسلام توجه دانشمندان مسلمان را به خود جلب نموده است. پدید‌آمدن ده‌ها معجم لغوی در قرون متمادی نمایانگر تلاش آنان در زمینه لغت‌شناسی زبان عربی است. تلاشی که در ادامه مسیر خود به ظهور لغت‌نامه بزرگی چون «تاج‌العروس» در اعصار متأخّر انجامید.
    • از سوی دیگر زبان پارسی که به شیرینی و روانی شناخته شده‌است جایگاهی ویژه دارد. این زبان گرچه همپای فرهنگ و تمدن ایرانیان، ریشه در گذشته‌های بسیار دور دارد ولی در بستر زمان تغییراتی را پذیرفته است. از جمله با پیوند اسلام و ایران زبان فارسی رسالتی تازه یافت و نقشی ممتاز در ترویج فرهنگ اسلامی ایفا نمود البته خود نیز بیش از پیش دیده شد. به گونه‌ای که میتوان ادعا کرد این زبان دومین زبانِ اسلام و بویژه مکتب پربار اهل بیت (علیهم‌السلام) است. از اینرو دانشمندان لغت‌پژوه و مسلمان ایرانی همواره تلاش در‌خوری برای تدوین واژگان پارسی داشتند تلاشی که در عصر اخیر به پدید‌آمدن واژه‌نامه سترگ «دهخدا» انجامید.
  2. قاموس نور

    • در امتداد تلاش لغت‌شناسان زبان عربی و فارسی و با عنایت به اهمیت هر دو زبان، «مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی» از سالیانی پیش با درآمیختن میراث علمی گذشتگان و دانش روزآمد در زمینه رایانه اقدام به تهیه و انتشار دو نسخه رومیزی از نرم افزار «قاموس نور» نموده بود که با استقبال فرهیختگان این فن مواجه شده بود. در همین راستا نسخه سوم این نرم افزار هم با تغییرات بسیار گسترده در بخش منابع و لغت پژوهی در ابتدای سال 1402 تولید و به جامعه علمی عرضه شد. ویژگی‌ها و امکانات هر نسخه در همان محصول به خوبی تشریح شده و نیاز به بازگویی آنها در اینجا نیست اما در یک سخن میتوان گفت: ویژگی شاخص برنامه قاموس نور جامعیت، هوشمندی، سرعت و دقت است. رسیدن به این سه مهم امری تدریجی بوده که در هر نسخه نسبت به نسخه قبل دست یافتنی‌تر شده است. امروزه اهمیت این سه ویژگی بر کسی پوشیده نیست اما پژوهشگرانی که پیش از آن به طور مستمر به منابع لغت مراجعه داشتند و سپس امر تحقیق را با برنامه قاموس نور پی‌گرفتند درکی ویژه از آنها دارند و عظمت کار را بهتر درمی‌یابند.
    • بدیهی است که با کسب تجربه بیشتر، محققان مرکز نور توسعه و تکامل هر سه ویژگی فوق را از نظر دور نداشته‌اند. اما برای روزآمد کردن این برنامه باید به دنبال ویژگی دیگری بود. با مطرح شدن «هوش مصنوعی» و کارایی شگرف آن در زمینه‌های گوناگون ایده «واژه‌نامه هوشمند قاموس نور» نیز مطرح شد. این ویژگی مهم در وهله نخست بستری پویا را برای نمایاندن خود می‌طلبید. از این رو زمینه هجرت قاموس نور از یک برنامه رایانه‌ای به یک پایگاه اینترنتی را فراهم آورد. با پشت سر گذاشتن پیچ و خم‌های فراوان در این راه که خود داستان درازی دارد سرانجام این پایگاه آماده بهره‌برداری شد. که این وجیزه توضیح و تبیین آنچه پایگاه قاموس نور و خدماتی که این پایگاه مهم در زمینه واژگان فارسی و عربی ارائه می کند را دربردارد.
    • لازم به ذکر است در کنار پایگاه قاموس نور و نسخه سوم نرم افزار قاموس نور، نسخه موبایلی قاموس نور هم عرضه شده است که بازنمایی از محتوای این پایگاه در قالبی متفاوت و به منظوری دیگر است. اهتمام به سه عرصه مزبور نیاز پژوهشگران را بیش از پیش برآورده می‌سازد.
  3. پایگاه قاموس نور

    • اکنون و با توجه به مطالب پیش‌گفته، پایگاه قاموس نور در قالبی جدید و با ویژگی‌هایی منحصر به فرد در ارائه اطلاعات در اختیار پژوهشگران و عموم علاقه‌مندان به این علم قرار گرفته است.
    • مهمترین قسمت‌ها و ویژگی‌های پایگاه قاموس نور عبارتند از:
  4. موتور جستجوی هوشمند

    • هدف پایگاه لغت «قاموس نور» ارائه موتور جستجویی هوشمند در جهت ارائه بهترین و نزدیک‌ترین پاسخ نسبت به درخواست کاربر می‌باشد. این خدمت نتیجه تلاش چندین ساله گروهی از پژوهشگران علوم‌اسلامی و همراهی جمعی از کارشناسان فنی در حوزه برنامه‌نویسی و وب می‌باشد.
    • در یک کلام قابلیتی هوشمند در برنامه است که زحمت پژوهشگر را کوتاه و نتیجه را دلخواه می‌کند.
    • در واقع جستجوی پایگاه همان قسمت واژه پژوهی نرم‌افزار قاموس سه با منابع و قابلیت‌های بسیار بیشتر است.
    • در این بخش کار پژوهش لغوی از مسیر متن یا فهرستی خاص دنبال نمی‌شود بلکه به طور مستقیم واژه را به توصیف خود مرتبط می‌کند. مراحل شناسایی ریشه واژه، پیراسته‌سازی آن، مدخل‌یابی آن، و در نهایت ارائه نزدیک‌ترین و بهترین توصیف آن؛ همگی هوشمندانه توسط برنامه پیگیری می‌شود.
    • در ارائه پاسخ‌ها نیز علاوه بر منابع لغوی از شواهد موجود از قرآن و حدیث و شعر و مثَل و غیره نیز استفاده می‌شود.
    • راه‌های طی شده برای برای تحقق این مهم به صورت فهرست‌وار عبارتند از:
  5. ساماندهی واژگان موجود در متون عربی

    • از مجموع تقریبی دو میلیارد کلمه که در متون عربی در اختیار مرکز وجود داشت فهرست غیر تکراری مشتمل بر دو میلیون و هفتصد هزار کلمه تهیه شد و در ابزاری نسبت به تعیین وضعیت آنها از حیث ریشه و برچسب گذاری های متنوع اقدام شد.
  6. برقراری ارتباط هوشمند بین کلمات متون با مداخل لغوی

    • ارتباط هوشمند بین کلمات استعمال شده در متون یا محاورات با مداخل لغوی بدون نیاز به تحلیل ذهنی کاربر.
    • با اینکار ارتباط بین دو میلیون و هفتصد هزار کلمه غیر تکراری از متون که در اشکال و صیغه ها و ابواب مختلف بودند با حدود دویست هزار مدخل لغوی برقرار می‌گردد.
  7. برای تحقق این مهم و ارائه بهترین پاسخ به درخواست کاربر مراحل ذیل به ترتیب توسط موتور جستجوگر انجام می¬گیرد:

    • جستجوی عین کلمات درخواستی در بین مداخل لغوی و ارائه پاسخ.
    • پیراسته‌سازی کلمه درخواستی کاربر در صورت داشتن پسوند و پیشوندهای اسمی و فعلی و.... و سپس جستجوی کلمه پیراسته شده در بین مداخل لغوی
    • شناسایی جایگاه کلمه درخواستی کاربر در درخت نظام اشتقاق و ارائه نزدیک ترین مدخل لغوی به این جایگاه
    • و در نهایت ارائه مداخل لغوی که دارای ریشه مشترک با کلمه درخواستی کاربر دارند.
  8. موتور جستجو با انجام این مراحل مجموعه¬ای از پاسخ¬ها را ارائه می کند که مرتب¬سازی آنها مبتنی بر همین مراحل چهارگانه خواهد بود.

  9. بهینه سازی موتور جستجو در ارائه پاسخ¬های مناسب¬تر فرآیندی تدریجی بوده که در طی فازهای عملیاتی توسعه پیدا کرده¬ و همواره ارتقاء پیدا خواهد کرد. ان¬شاء¬الله.

  10. شناسایی منابع لغوی و استخراج مداخل و توصیفات از آنها

    • شناسایی منابع لغوی مهم و کتب اصطلاحات علوم مختلف و معاجم مربوط به اماکن که به صورت مدخل محور نوشته شده‌اند.
    • استخراج ماشینی مداخل و توصیفات از منابع تعیین شده.
    • بازبینی اطلاعات استخراج شده توسط محققین به منظور تکمیل یا اصلاح موارد.
  11. ساماندهی و تجمیع مداخل استخراج شده از منابع لغوی

    • وجود اینکه مداخل لغوی دارای توصیف محدود می‌باشند و به طور تقریبی می‌توان آنها را در حدود دویست هزار عدد تخمین زد ولی تنوع در تنظیم این مداخل از سوی مولفین باعث شده که تعداد این مداخل افزایش چند برابری پیدا کنند. به این خاطر لازم بود هماهنگی حداکثری جهت تجمیع این مداخل و مشخص کردن موارد مشابه صورت گیرد. لذا برای هر یک از مداخل دارای توصیف یک مدخل به عنوان «مدخل اصلی» مشخص گردید. به این ترتیب توانستیم برای مجموع تقریبی یک میلیون و پانصد هزار مدخل استخراج شده از منابع متعدد لغوی تعداد تقریبی دویست هزار «مدخل اصلی» مشخص کنیم. با این کار بدون اینکه دخل و تصرفی در مداخل ارائه شده در کتب لغوی کرده باشیم یک دسته بندی جدید برای کاهش‌دادن تعداد پاسخ‌ها به کاربر صورت گرفت. لذا هم اکنون در پایگاه پس از هر جستجو دو عدد در صدر پاسخ ها به عنوان آمار ارائه می‌شود: 1- تعداد توصیف 2- تعداد مدخل
  12. ساماندهی و دسته بندی توصیفات تجمیع شده ذیل مداخل لغوی

    • با توجه به تشابه و تقارب لفظی بسیاری از توصیفاتی که ذیل یک مدخل اصلی تجمیع شده‌اند، لازم است هماهنگی، ادغام و دسته‏بندی بین این توصیفات نیز صورت پذیرد که به تدریج در حال انجام است.
  13. نتایج جستجو

    • نتایج جستجو در پایگاه از حیث محتوای توصیفات به سه بخش فرهنگ واژگان، اصطلاحات و اعلام تقسیم می-شود.
  14. فرهنگ واژگان

    • بخش‌های اصلی پایگاه قسمت فرهنگ واژگان است که بسته به لغتی که جستجو شده لیست مداخل اصلی و ریز مدخل‌ها و توصیفات آن به صورت هوشمند و دسته‌بندی شده برای کاربر نمایش داده می‌شود.
    • این قسمت با استفاده از منابع مهم و متعدد لغوی، و استخراج و دسته بندی توصیفات بیشترین نقش را در رسیدن کاربر به معنای مدخل مورد نظرش ایفا می‌کند.
    • علاوه بر معنا و توصیفاتی که برای فهم معنای یک لغت از منابع لغوی در این قسمت ارائه شده هر کدام از مداخل اصلی می‌توانند با منابع تخصصی و مربوط به علوم مختلف هم در جهت روشنگری بیشتر ارتباط برقرار بکنند. که به نمونه‌هایی از این ارتباطات اشاره می‌کنیم.
  15. برقراری ارتباط مداخل اصلی با آیات

    • استفاده از قاموس‌های قرآنی و منابع لغوی که به ترجمه و شرح مفردات قرآنی پرداخته‌اند باعث غنای هر چه بیشتر پایگاه قاموس نور شده است. آیاتی از قرآن کریم که کلمه‌ای از آنها متناسب با یکی از مداخل اصلی بوده و توضیحاتی درباره آن کلمه قرآنی در منابع لغوی به طور عام و یا قاموس‌های قرآنی به طور خاص آمده باشد؛ این آیات به عنوان شاهد قرآنی در بخش «آیه» ذیل مدخل اصلی ارائه می‌شود و توضیحات مربوطه ذیل آیه مشاهده می‌شود. آیات این بخش به طور مستقیم به پایگاه جامع قرآن نور هم متصل شده که کاربران برای فهم دیگر لغات موجود در آیه و نیز ترجمه و تفسیر و... می‌توانند به آن پایگاه مراجعه کنند.
  16. برقراری ارتباط مداخل اصلی با احادیث

    • برخی از منابع لغوی به توضیح کلمات مشکل در احادیث و سخنان بزرگان تحت عنوان «غریب الحدیث» پرداخته‌اند. در پایگاه قاموس نور، اطلاعات این منابع به مداخل مربوط به آن متصل شده و در بخش «شاهد» ذیل آن مدخل قابل مشاهده می‌باشد.
  17. برقراری ارتباط بین مداخل و ضرب المثل ها

    • ضرب‌المثل یا زبانزد، گونه‌ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آن‌ها نهفته است.
    • اینکه مدخل مورد نظر کاربر در ضرب المثلی به کار رفته باشد قطعا برای فهم بیشتر معنای آن کلمه موثر است لذاست که این ارتباط بین مداخل و ضرب المثل‌ها ایجاد شده است تا کاربر به معانی بیشتری از مدخل مورد نظر خود دست یابد.
  18. برقراری ارتباط بین مداخل اصلی مترادف

    • برخی از منابع، به رابطه ترادف بین مداخل لغوی پرداخته‌اند و کلمات مترادف را جمع‌آوری و دسته‌بندی کرده‌اند. از جمله مزیت‌های تعیین «سرمدخل» برای مداخل لغوی متعدد و متنوع این است که توانستیم در پایگاه بین مداخلی که دارای مترادف هستند ارتباط برقرار کنیم. این ارتباط در بخش «مترادفات» از مداخل اصلی دارای مترادف قابل مشاهده است. البته صحت ادعای رابطه ترادف بین برخی از مداخل مستند به منابعی است که اطلاعات از آنها استخراج شده است و پایگاه نسبت به آن مسئولیتی ندارد.
  19. برقراری ارتباط بین مداخل هم موضوع

    • در برخی از منابع، مداخل به صورت موضوعی – و نه بر اساس ریشه- مرتب شده‌اند. لذا مداخلی که اکثرا از نظر ریشه با هم تناسبی ندارند ولی در ذیل یک موضوع مشخص با هم ارتباط دارند در اینگونه منابع ذکر شده‌اند. در پایگاه برای مداخل اصلی‌ که دارای این نوع ارتباط با سایر مداخل هستند بخشی با نام «مرتبطات» در نظر گرفته شده که فهرست مداخل مرتبط و موضوع ارتباط در آن مشخص شده و کاربر می‌تواند از این طریق به سایر مداخل هم موضوع دستیابی پیدا کند.
  20. برقراری ارتباط بین مداخل متضاد

    • دو کلمه را که معنای مخالف داشته باشند، متضاد می‌نامند.
    • مانند: الخَدِين,التِّرْب,الخِدْن,القِرْنُ,الصَّاحِب,الإِلْف,الصَّدِيق و الشَّقِيق که به عنوان متضادهای کلمه عَدُوّ آمده‌اند.
    • در پایگاه قاموس با استفاده از منابع لغوی که به موضوع مداخل متضاد پرداخته اند این امکان فراهم شده تا این نوع مداخل به هم ارتباط داده شوند و توسعه در فهم کاربر ایجاد گردد زیرا که «تعرف الاشیاء باضدادها» و شناخت متضاد یک کلمه نقش قابل توجهی در شناخت معانی آن دارد.
  21. توصیف ریشه مداخل

    • در کتاب «معجم مقاییس اللغه» ذیل هر ریشه و پیش از پرداختن به توصیف مداخل مربوط به آن، توصیفی کلی از ریشه ارائه شده است. در پایگاه در مقابل هر یک از مداخل دارای ریشه، آن ریشه ذکر شده که با انتخاب آن، به «صفحه ریشه» منتقل می شویم. در این صفحه ابتدا توصیف ریشه از کتاب «معجم مقاییس اللغة» آمده است و سپس فهرستی از مداخل ذیل آن ریشه ارائه می‌شود.
  22. اصطلاحات

    • پاسخ‌های جستجوی کاربر علاوه بر اینکه در قسمت «فرهنگ واژگان» ارائه می‌شود ممکن است در قسمت «فرهنگ اصطلاحات» و یا «فرهنگ اعلام» نیز ارائه گردد. با توجه به تفاوت‌هایی که بین لغت و اصطلاح یا به تعبیر دیگر لغت‌نامه‌ها و اصطلاح نامه‌ها وجود دارد و به جهت سهل‌الوصول شدن مطلوب کاربران عادی و متخصص، توصیفات معنایی از توصیفات اصطلاحی و اعلام تفکیک شده‌اند زیرا که کاربر عادی که مثلا به دنبال معنای واژه «باطن» می‌باشد، ممکن است به اینکه این لغت در علوم مختلف (مانند اصول، فقه، فلسفه، عرفان)معانی دیگری هم داشته باشد توجه نداشته باشد ضمن اینکه کاربر متخصص هم که دنبال این واژه مثلا در اصطلاحات فلسفی است سریعتر به مطلوب خود می‌رسد.
    • در واقع «اصطلاح»، به واژه یا واژگان مرکبی که در علم یا علومی خاص، معنایی ویژه یافته باشند که با معنای عمومی آن متمایز است، اطلاق می‌شود.
    • دانشمندان هر علم برای بیان مفاهیم، اصطلاحاتی (یعنی واژه‌هایی را که از عرف عام اقتباس کرده و در عرف متداول خودشان در معنای مورد نظر به کار می‌گیرند) را به کار می‌برند. با گذشت زمان و انبوه شدن اصطلاح‌ها و انتقال آنها به نسل‌های بعدی و ایجاد زبان مشترک بین جامعه عالمان یک علم، نیاز به نگارش و تدوین فرهنگ اصطلاحات پدید می‌آید.
  23. اعلام

    • اعلام، اسم‌هایی هستند که تنها به یک مؤلفه از یک گروه اشاره می‌کند. برای نمونه مکّه، زهره، و ایران هر کدام اسم خاص هستند که تنها به یک فرد از گروه خود اشاره می‌کنند؛ به ترتیب مکّه به یک شهر مشخص، زهره به یک سیاره مشخص و ایران به یک کشور مشخص اشاره می‌کند.
    • در اصطلاح لغت‌شناسی به اسمی که ویژۀ یک شخصیت، مکان یا کتاب می‌باشد، اسمِ عَلَم می‌گویند (اسم عَلم در اصطلاح دستور زبان فارسی، اسم خاص نامیده می‌شود). غالباً فرهنگ‌های‌ لغت، توضیح دربارۀ اعَلام را در بخشی جدا از واژه‌نامه می‌گنجانند. و دقیقا به همین جهت و نیز مطالبی که در بخش اصطلاحات گفته شد قسمت اعلام پایگاه نیز از فرهنگ واژگان جدا شده است .
    • در حال حاضر بیشترین عَلَم هایی که به آن پرداخته شده است عَلَم های مکان است که از منابعی مانند معجم البلدان ها استخراج و مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
  24. صفحه واژه نامه های فارسی

    • پایگاه قاموس نور صرفا مختص به لغت، اصطلاحات و اعلام زبان عربی نیست بلکه یک واژه‌نامه‌ فارسی نیز به شمار می‌آید.
    • کاربر می‌تواند واژه های فارسی و همچنین واژه‌های مشترک بین زبان عربی و فارسی را هم در این پایگاه جستجو کرده و با فیلتر کردن نتایج به زبان فارسی نتایج جستجوی خود را از بین لغت‌نامه و اصطلاحات و اعلام فارسی مشاهده نماید. در این بخش نیز همانند قسمت عربی از لغت‌نامه‌های مهمِ کهن و معاصر استفاده شده است.
    • شناساندن و در دسترس قرار دادن تعدادی از واژه‌نامه‌های فارسی از گذشته تا عصر اخیر در حالیکه برخی از آنها برای طیف قابل توجهی از علاقمندان فارسی زبان شناخته شده یا در اختیار نبود اقدام شایسته‌ایست که در این پایگاه رخ داده است. پیشنهاد می‌شود پژوهشگران گرامی برای آشنایی بیشتر با منابع به کار گرفته شده در پایگاه قاموس، به پایگاه‌های نورلایب و ویکی نور برای مطالعه توضیحات تفصیلی مراجعه نمایند.
    • از آنجایی که در واژه های فارسی بحث ریشه و ابواب مختلف افعال و اسماء به صورتی که در زبان عربی شایع است مطرح نیست روش کار در تجمیع و هماهنگ سازی مداخل فارسی متفاوت از آنچیزی است که در خصوص مداخل لغوی زبان عربی انجام گرفته است. لذا اگر توانستیم بیش از یک و نیم میلیون مدخل و توصیف لغت عربی را پس از هماهنگی ذیل حدود دویست هزار مدخل اصلی تجمیع کنیم اما در زبان فارسی پس از استخراج حدود 330 هزار مدخل و توصیف از منابع لغت فارسی فقط توانستیم این مداخل را ذیل حدود 280 هزار مدخل اصلی تجمیع کنیم.
  25. تنوع منابع لغوی

    • همواره از فزونی منابع و مصادر یک تحقیق علمی به عنوان یک مزیت یاد می‌شود. گویی منابع بیشتر اعتماد بیشتری به آورده‌های یک تحقیق می‌بخشد. این مهم در پایگاه قاموس نور به خوبی نمایان است و کاربر با جستجوی واژه های مختلف به طیف عظیمی از جواب‌ها و توصیفاتی می‌رسد که توسط پژوهشگران مرکز نور از منابع متعدد لغوی و اصطلاحات استخراج و دسته‌بندی شده‌اند. از آنجایی که استخراج مداخل و توصیفات برخی از منابع مهم لغوی – همچون صحاح جوهری و لسان العرب و تاج العروس- به روش‌های متداول ممکن نبود و در عین حال ارائه اطلاعات این دسته از منابع ضروری بود لذا با بهره‌گیری از روش‌های هوش مصنوعی استخراج اطلاعات این منابع صورت گرفت و با توجه به اینکه این اطلاعات مورد بازبینی توسط نیروی انسانی قرار نگرفته است با نماد i از سایر اطلاعات متمایز شده است.
    • در حال حاضر منابع مورد استفاده در پایگاه به حدود 250 عنوان در 600 جلد می‌رسد البته این آمار همواره روبه افزایش بوده است. و منابع متعدد دیگری در حوزه‌های مختلف لغوی و اصطلاحی در آینده به پایگاه اضافه خواهند شد.
    • اهل تحقیق به خوبی می‌دانند که فرایند شناسایی آثار این حوزه، تهیه نسخه‌ها و چاپ‌های معتبر، تبدیل آثار مکتوب به دیجیتالی و در نهایت اخذ اجازه نشر مجازی آنها فرایندی زمان‌بر و پرچالش است از این رو فراهم آمدن حجم عظیمی از منابع در این پایگاه بسیار مغتنم است.
  26. آمار محتوایی پایگاه قاموس نور

    • آمارهای موجود در پایگاه به تفکیک نوع آنها در صفحه اول پایگاه ارائه شده است. و به جهت اینکه همواره در معرض تغییر هستند در اینجا از ارائه آنها صرف نظر می‌کنیم.
  27. مخاطبان پایگاه قاموس نور

    • ویژگی‌هایی که برشمردیم پایگاه قاموس نور را به عنوان یک پایگاه تخصصی لغت و اصطلاح برای مخاطبان خاص تبدیل کرده‌است. لیکن وسعت خدمات برنامه پاسخگوی عموم کاربران نیز خواهد بود. زیرا که وجود لغات و اصطلاحات متنوع و متعدد در این پایگاه همواره جستجوهای کاربران مختلف را در محیط وب به سمت این پایگاه خواهد کشاند.
    • و صد البته اهتمام به نیاز مخاطبان، سازندگان این پایگاه را برآن داشته تا همه پژوهش‌گران و کسانی که با زبان عربی و فارسی سروکار دارند، بتوانند نیاز‌های خود را با مراجعه به این پایگاه برطرف سازند. امید که چنین باشد.
    • لازم به ذکر است که با توجه به توانمندی موتور جستجوی هوشمند به کار گرفته شده در این پایگاه امکان برقراری ارتباط بین پایگاه قاموس نور و سایر محصولات مرکز تحقیقات کامپیوتری اعم از پایگاه‌های اینترنتی، نرم‌افزارهای موبایلی و نرم‌افزار‌های رومیزی برقرار شده و کاربران این محصولات به راحتی می‌توانند با انتخاب واژه‌ای در این برنامه ها از خدمات هوشمند پایگاه قاموس استفاده کرده و مداخل و توصیفات متناسب با درخواست خود را مشاهده کنند.

حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی است و نشر غیر مجاز محتوای آن پیگرد قانونی دارد.