وَ اُذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعا وَ خِيفَة وَ دُونَ اَلْجَهْرِ مِنَ اَلْقَوْلِ (آیه 205/سوره الأعراف) 
قال الشيخ أبو علي: و هو عام في الأذكار و قراءة القرآن و الدعاء و التسبيح و التهليل. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص310) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
أَ وَ لاٰ يَذْكُرُ اَلْإِنْسٰانُ أَنّٰا خَلَقْنٰاهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئا (آیه 67/سوره مريم) 
أي: أولا يذكر الجاحد للبعث أوّل خلقه، فيستدلّ بذلك على إعادته. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص329) 
آيا انكاركننده قيامت و بعث، خلقت اوّليۀ خود را به ياد نمىآورد تا براى پذيرفتن به بازگشتن در قيامت استدلالى باشد. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص12) 
لا مقدرا و لا مكونا، أي مقدرا في اللوح المحفوظ و لا موجودا في الأرض. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص312) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
الذِّكْرُ: نقيض النسيان. ذكرت الشيء بلساني و قلبي ذكراً. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( شمس العلومشمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم
, ج4 , ص2283) 
فَإِنِّي نَسِيتُ اَلْحُوتَ وَ مٰا أَنْسٰانِيهُ إِلاَّ اَلشَّيْطٰانُ أَنْ أَذْكُرَهُ (آیه 63/سوره الكهف) 
هذا من الذکر عن نسیان. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
الذِّكْرُ: تارة يقال و يراد به هيئة للنّفس بها يمكن للإنسان أن يحفظ ما يقتنيه من المعرفة، و هو كالحفظ إلاّ أنّ الحفظ يقال اعتبارا بإحرازه، و اَلذِّكْرُ يقال اعتبارا باستحضاره، و تارة يقال لحضور الشيء القلب أو القول، و لذلك قيل: الذّكر ذكران: ذكر بالقلب. و ذكر باللّسان. و كلّ واحد منهما ضربان: ذكر عن نسيان. و ذكر لا عن نسيان بل عن إدامة الحفظ. و كلّ قول يقال له ذكر. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص328) 
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص12) 
مراد از ذكر در آيه يادآورى است زيرا با نسيان مقابل آمده است. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
ذكر: ياد كردن، خواه با زبان باشد يا با قلب و هر دو خواه بعد از نسيان باشد يا از ادامۀ ذكر (مفردات). در قاموس آمده: ذكر بكسر اول بمعنى حفظ شيىء است در صحاح گفته: ذكر و ذكرى خلاف نسيان است همچنين است ذكرة. طبرسى در ذيل آيۀ 40 بقره فرموده: ذكر حفظ شيىء و ضد آن نسيان است. . . راغب ميگويد: گاهى مراد از ذكر هيئت نفسانى است كه شخص بواسطۀ آن ميتواند آنچه از دانائى بدست آورده حفظ كند و آن مانند حفظ است الا آنكه حفظ باعتبار نگهداشتن و ذكر باعتبار حاضر كردن آن در ذهن است. و گاهى بحضور شيىء در قلب و هكذا بقول اطلاق ميشود. تذكره بمعنى پند دادن و چيزى را بياد كسى آوردن است. تذكّر از باب تفعل بمعنى ياد آورى است. ناگفته نماند معناى جامع همان ياد - آورى بقلب و بزبان است كه در ابتدا گفته شد. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص16) 
فَاذْكُرُوا اَللّٰهَ عِنْدَ اَلْمَشْعَرِ اَلْحَرٰامِ وَ اُذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ (آیه 198/سوره البقرة) 
هذا من الذّكر بالقلب و اللّسان معا. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص329) 
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص10) 
وَ لاٰ تَأْكُلُوا مِمّٰا لَمْ يُذْكَرِ اِسْمُ اَللّٰهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ (آیه 121/سوره الأنعام) 
ذكر: ياد كردن، خواه با زبان باشد يا با قلب و هر دو خواه بعد از نسيان باشد يا از ادامۀ ذكر (مفردات). در قاموس آمده: ذكر بكسر اول بمعنى حفظ شيىء است در صحاح گفته: ذكر و ذكرى خلاف نسيان است همچنين است ذكرة. طبرسى در ذيل آيۀ 40 بقره فرموده: ذكر حفظ شيىء و ضد آن نسيان است. . . راغب ميگويد: گاهى مراد از ذكر هيئت نفسانى است كه شخص بواسطۀ آن ميتواند آنچه از دانائى بدست آورده حفظ كند و آن مانند حفظ است الا آنكه حفظ باعتبار نگهداشتن و ذكر باعتبار حاضر كردن آن در ذهن است. و گاهى بحضور شيىء در قلب و هكذا بقول اطلاق ميشود. تذكره بمعنى پند دادن و چيزى را بياد كسى آوردن است. تذكّر از باب تفعل بمعنى ياد آورى است. ناگفته نماند معناى جامع همان ياد - آورى بقلب و بزبان است كه در ابتدا گفته شد. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص16) 
لِمَنْ كٰانَ يَرْجُوا اَللّٰهَ وَ اَلْيَوْمَ اَلْآخِرَ وَ ذَكَرَ اَللّٰهَ كَثِيرا (آیه 21/سوره الأحزاب) 
بنظر ميايد مراد از ذكر در اين آيه اعم از يادآورى و ذكر بزبان باشد. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
ذكر: ياد كردن، خواه با زبان باشد يا با قلب و هر دو خواه بعد از نسيان باشد يا از ادامۀ ذكر (مفردات). در قاموس آمده: ذكر بكسر اول بمعنى حفظ شيىء است در صحاح گفته: ذكر و ذكرى خلاف نسيان است همچنين است ذكرة. طبرسى در ذيل آيۀ 40 بقره فرموده: ذكر حفظ شيىء و ضد آن نسيان است. . . راغب ميگويد: گاهى مراد از ذكر هيئت نفسانى است كه شخص بواسطۀ آن ميتواند آنچه از دانائى بدست آورده حفظ كند و آن مانند حفظ است الا آنكه حفظ باعتبار نگهداشتن و ذكر باعتبار حاضر كردن آن در ذهن است. و گاهى بحضور شيىء در قلب و هكذا بقول اطلاق ميشود. تذكره بمعنى پند دادن و چيزى را بياد كسى آوردن است. تذكّر از باب تفعل بمعنى ياد آورى است. ناگفته نماند معناى جامع همان ياد - آورى بقلب و بزبان است كه در ابتدا گفته شد. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص15) 
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسٰاجِدَ اَللّٰهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اِسْمُهُ (آیه 114/سوره البقرة) 
قال المفسر: أي من أن نذكر و من أن نرسل، و شرط النصب بنزع الخافض أن يكون الفعل متعديا إلى مفعول آخر. ثم قال: و قال الزمخشري إنه مفعول له أي كراهة أن يذكر. و فيه نظر لأن منع تعقله يتوقف على متعلقين و لا يمكن أن يقدر غير الذكر فيها لأنه هو الممنوع منه - انتهى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص309) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
فَاذْكُرُوا اَللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرا (آیه 200/سوره البقرة) 
قال الزمخشري: أي أكثروا ذكر الله و بالغوا فيه كما تفعلون في ذكر آبائكم و مفاخرهم و أيامهم، و كانوا إذا قضوا مناسكهم وقفوا بين المسجد بمنى و بين الجبل فيعدون فضائل آبائهم و يذكرون محاسن أيامهم قيل إنما جعل ذكر الآباء مشبها به و الغالب في التشبيه أن المشبه به أقوى في الشبه مع أن ذكره تعالى ينبغي أن يكون أقوى جريا على الواقع فإن أكثر الناس لا يذكرون الله إلا أحيانا يسيرة و لا يغفلون عن ذكر الآباء، فكان ذكر الآباء أكثر وجودا فحسن جعله مشبها به. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص311) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
هذا من الذّكر بالقلب و اللّسان معا. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص328) 
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص10) 
سَمِعْنٰا فَت ى يَذْكُرُهُمْ يُقٰالُ لَهُ إِبْرٰاهِيمُ (آیه 60/سوره الأنبياء) 
أي يعيبهم. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص310) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
قال الفراء يريد يَعِيبُ آلهتكم، قال: و أَنت قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، و أَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك; و قال الزجاج نحواً من قول الفراء. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
الفراء: انت قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، و أَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك. و قال الزجاج يقال فلان يَذْكُر الناسَ أَي يغتابهم و يذكر عيوبهم. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج4 , ص310) 
قال الفراء فيه، و في قوله تعالى: أَ هٰذَا اَلَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ [الأنبياء: 36]. قال: يريد: يِعيب آلهتكم. و قال الزجاج نحواً من قول الفراء. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
قال الفراء: تقول: لئن ذكَرْتني لتَندَمنّ، و أنت تريدُ: بسوءٍ فيجوز ذلك. (قلت): و قد أنكر بعضُهم أن يكون الذِّكْرُ عيباً. و قال الزجاج يقال: فلانٌ يذكُر الناسَ أي يغتابُهم و يذكر عيوبَهم، و فلانٌ يذكُر اللَّهَ أي يصِفه بالعظمة و يُثني عليه و يوحِّدُه، و إنما يحذف مع الذِّكر ما عُقِل معناه. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج10 , ص94) 
وَ أَنْعٰامٌ لاٰ يَذْكُرُونَ اِسْمَ اَللّٰهِ عَلَيْهَا (آیه 138/سوره الأنعام) 
لا ينطقون به 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( معجم الأفعال المتداولة معجم الأفعال المتداولة و مواطن استعمالها
, ص244) 
اَلَّذِينَ يَذْكُرُونَ اَللّٰهَ قِيٰاما وَ قُعُودا (آیه 191/سوره آل عمران) 
يسبّحون و يثنون عليه و يبتهلون 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( معجم الأفعال المتداولة معجم الأفعال المتداولة و مواطن استعمالها
, ص244) 
وَ اُذْكُرُوا نِعْمَةَ اَللّٰهِ عَلَيْكُمْ (آیه 7/سوره المائدة) 
أي احفظوها و لا تضيعوا شكرها. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص311) 
أَ هٰذَا اَلَّذِي يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ (آیه 36/سوره الأنبياء) 
أي يعيبها. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص310) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
قال الفراء يريد يَعِيبُ آلهتكم، قال: و أَنت قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، و أَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك; و قال الزجاج نحواً من قول الفراء. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
الفراء: انت قائل للرجل لئن ذَكَرْتَنِي لَتَنْدَمَنَّ، و أَنت تريد بسوء، فيجوز ذلك. و قال الزجاج يقال فلان يَذْكُر الناسَ أَي يغتابهم و يذكر عيوبهم. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج4 , ص310) 
اُذْكُرُوا اَللّٰهَ ذِكْرا كَثِيرا (آیه 41/سوره الأحزاب) 
الذِّكْرُ يشمل الصلاة و قراءة القرآن و الحديث و تدريس الصلاة و مناظرة العلماء. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص311) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ (آیه 152/سوره البقرة) 
قال بعض العلماء في الفرق بين قوله: فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ [البقرة/ 152]، و بين قوله: اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ [البقرة/ 40]: إنّ قوله: فَاذْكُرُونِي مخاطبة لأصحاب النبي صلّى اللّه عليه و سلم الذين حصل لهم فضل قوّة بمعرفته تعالى، فأمرهم بأن يذكروه بغير واسطة، و قوله تعالى: اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ مخاطبة لبني إسرائيل الذين لم يعرفوا اللّه إلاّ بآلائه، فأمرهم أن يتبصّروا نعمته، فيتوصّلوا بها إلى معرفته. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص329) 
بعضى از دانشمندان در فرق ميان دو آيهاى كه ذيلا نقل مىشود آيۀ فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ - 152 /بقره اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ - 49 /بقره گفتهاند روى سخن در - فَاذْكُرُونِي يعنى مرا ياد آوريد اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه فضيلت و قدرت در معرفت و شناخت خداى تعالى براى ايشان با حضور داشتن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حاصل شده بود و خداوند فرمانشان مىدهد كه او را بدون واسطه ياد كنند. و در آيۀ اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ - 40 /بقره روى سخن با بنى اسرائيل است كه خداوند را جز با نعمتهايش نشناختهاند و به ايشان مىگويد كه با بصيرت كامل نعمتش را كه بوسيلۀ آنها به شناسايى خداى مىرسند ببينند و دريابند. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص14) 
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص10) 
ظاهرا اعم مراد است و آيۀ عجيب و نويد بخشى است هر كه خدا را ياد كند خدا او را حتما ياد خواهد. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
ذكر: ياد كردن، خواه با زبان باشد يا با قلب و هر دو خواه بعد از نسيان باشد يا از ادامۀ ذكر (مفردات). در قاموس آمده: ذكر بكسر اول بمعنى حفظ شيىء است در صحاح گفته: ذكر و ذكرى خلاف نسيان است همچنين است ذكرة. طبرسى در ذيل آيۀ 40 بقره فرموده: ذكر حفظ شيىء و ضد آن نسيان است. . . راغب ميگويد: گاهى مراد از ذكر هيئت نفسانى است كه شخص بواسطۀ آن ميتواند آنچه از دانائى بدست آورده حفظ كند و آن مانند حفظ است الا آنكه حفظ باعتبار نگهداشتن و ذكر باعتبار حاضر كردن آن در ذهن است. و گاهى بحضور شيىء در قلب و هكذا بقول اطلاق ميشود. تذكره بمعنى پند دادن و چيزى را بياد كسى آوردن است. تذكّر از باب تفعل بمعنى ياد آورى است. ناگفته نماند معناى جامع همان ياد - آورى بقلب و بزبان است كه در ابتدا گفته شد. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص16) 
وَ اُذْكُرُوا مٰا فِيهِ (آیه 63/سوره البقرة) 
أي ادرسوا. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص310) 
" الذِّكْرُ " بالكسر: نقيض النسيان قال الشيخ أبو علي: الذِّكْرُ هو حضور المعنى في النفس، و قد يستعمل الذِّكْر بمعنى القول لأن من شأنه أن يذكر به المعنى. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج3 , ص313) 
الذِّكْرُ: الحِفْظُ للشيء تَذْكُرُه . و الذِّكْرُ أَيضاً: الشيء يجري على اللسان. و الذِّكْرُ: جَرْيُ الشيء على لسانك، و قد تقدم أَن الدِّكْرَ لغة في الذكر، ذَكَرَهُ يَذْكُرُه ذِكْراً و ذُكْراً ; الأَخيرة عن سيبويه و أَذْكَرَه إِياه: ذَكَّرَهُ، و الاسم الذِّكْرَى . و الذِّكْرُ و الذِّكْرى، بالكسر: نقيض النسيان، و كذلك الذُّكْرَةُ و تقول: ذَكَّرْتُه ذِكْرَى ; غير مُجْرَاةٍ. و يقال: اجْعَلْه منك على ذُكْرٍ و ذِكْرٍ بمعنى. و الضم أَعلى، أَي تَذَكُّرٍ . و قال الفراء: الذِّكْرُ ما ذكرته بلسانك و أَظهرته. و الذُّكْرُ بالقلب. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
قال أَبو إِسحاق: معناه ادْرُسُوا ما فيه. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( , ج4 , ص308) 
الذِّكْر: الحفظ للشىء. و الذِّكر، أيضا: الشىء يَجرى على اللسان، و قد تقدم أن الدِّكْر لغة فى الذِّكْر. ¦¦ 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
قال أبو إسحاق: معناه: ادرسوا ما فيه. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( المحکم و المحیط الأعظمالمحکم و المحیط الأعظم
, ج6 , ص787) 
اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ (آیه 40/سوره البقرة) 
قال بعض العلماء في الفرق بين قوله: فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ [البقرة/ 152]، و بين قوله: اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ [البقرة/ 40]: إنّ قوله: فَاذْكُرُونِي مخاطبة لأصحاب النبي صلّى اللّه عليه و سلم الذين حصل لهم فضل قوّة بمعرفته تعالى، فأمرهم بأن يذكروه بغير واسطة، و قوله تعالى: اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ مخاطبة لبني إسرائيل الذين لم يعرفوا اللّه إلاّ بآلائه، فأمرهم أن يتبصّروا نعمته، فيتوصّلوا بها إلى معرفته. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( مفردات ألفاظ القرآنمفردات ألفاظ القرآن
, ص329) 
بعضى از دانشمندان در فرق ميان دو آيهاى كه ذيلا نقل مىشود آيۀ فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ - 152 /بقره اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ - 49 /بقره گفتهاند روى سخن در - فَاذْكُرُونِي يعنى مرا ياد آوريد اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه فضيلت و قدرت در معرفت و شناخت خداى تعالى براى ايشان با حضور داشتن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حاصل شده بود و خداوند فرمانشان مىدهد كه او را بدون واسطه ياد كنند. و در آيۀ اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ - 40 /بقره روى سخن با بنى اسرائيل است كه خداوند را جز با نعمتهايش نشناختهاند و به ايشان مىگويد كه با بصيرت كامل نعمتش را كه بوسيلۀ آنها به شناسايى خداى مىرسند ببينند و دريابند. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص14) 
الذِّكْر: يادآورى است. گاهى چيزى به ياد مىآيد و مراد از آن حالتى است در نفس كه بوسيلۀ آن انسان چيزى را كه معرفت و شناخت آن را قبلا حاصل كرده است حفظ مىكند. بازانديشى ذكر و يادآورى مانند حفظ كردن است جز اينكه واژۀ حفظ به اعتبار بدست آوردن و دريافتن چيزى گفته مىشود ولى ذكر به اعتبار حضور در ذهن و بخاطر آوردن آن است، گاهى نيز ذكر را براى حضور در دل و سخن هر دو به كار مىبرند ازاينجهت گفته مىشود كه ذكر دو گونه است: يكى قلبى و ديگرى زبانى هريك از اين يادآوريها هم دو نوع است: اوّل - ياد و ذكرى كه بعد از فراموشى است. دوّم - ذكرى كه پس از فراموشى نيست بلكه براى ادامۀ حفظ كردن و بخاطر سپردن است. و لذا هر سخنى را - ذكر - گويند، و از نوع اوّل كه نمونههاى ذكر زبانى است. 
تم استخراج هذا الوصف آلیاً
( ترجمه مفردات راغبترجمه مفردات الفاظ قرآن
, ج2 , ص10) 